Wednesday, June 09, 2010

12:00 am / 12:00 pm ??!

Các đồng hồ kim truyền thống đã để lại một hệ thống 12 giờ không phân biệt rõ ràng giữa sáng và chiều. Để làm rõ điều đó, người ta mới đặt ra 2 ký hiệu AM và PM:

  • AM = ante meridiem = trước giữa trưa (before midday) = trước 12:00 trưa, tức viết theo công thức toán học là t < 12:00 trưa.
  • PM = post meridiem = sau giữa trưa (after midday) = quá ngọ (after noon) = sau 12:00 trưa, tức viết theo công thức toán học là t > 12:00 trưa.

Nhưng bản thân 2 ký hiệu này, AM với PM, là không đầy đủ và dễ gây hiểu lầm:

Dòm sơ qua định nghĩa thì thấy ngay 1 chỗ thiếu: Thế giữa trưa, tức 12:00 trưa thì gọi là AM hay PM? Rõ ràng, theo định nghĩa thì nó không phải AM, cũng chẳng phải PM, vì lúc đó t = 12:00 trưa thì "t < 12:00 trưa" sai mà "t > 12:00 trưa" cũng sai nốt.

Suy nghĩ kỹ hơn thì còn thấy 1 chỗ thiếu nữa, đó là giữa đêm, tức 00:00 khuya (hay theo thông lệ, vẫn gọi 12:00 khuya ) thì gọi là AM hay PM? Nó là giao điểm giữa ngày trước và ngày sau. Nếu tính là thuộc ngày trước thì là PM, mà nếu tính thuộc ngày sau thì là AM!

Vậy rõ ràng, cách định nghĩa 12 giờ theo AM/PM không phù hợp ở 2 điểm 12:00 trưa và 12:00 khuya.Giải pháp tuyệt đối nhất là dùng hệ 24 giờ bắt đầu từ 00:00. Còn một giải pháp khác cho hệ 12 giờ tuy "hơi rườm rà" nhưng rất chính xác, đó là 12:00 trưa, 12:00 khuya cuối ngày, và 12:00 khuya đầu ngày (hệ 12 giờ không có truyền thống dùng 00:00!)

Còn giải pháp của Mỹ cho hệ 12 giờ với AM/PM thì lại dựa vào truyền thống "xem 12 giờ là 0 giờ" giống như cách nói "12 giờ rưỡi (12:30)" với ý nghĩa "0 giờ rưỡi (00:30)". Vậy nên 12:00 trưa phải được hiểu là 00:00 giờ trưa, tức đầu giờ chiều, tức 00:00pm, nhưng lại viết 12:00pm! Và tương tự cho 12:00 khuya, được hiểu là 00:00 khuya, tức đầu giờ sáng hôm sau, tức 00:00am, nhưng lại viết 12:00am!
Quy ước có vẻ "ngược đời" này đã làm cho nhiều người Việt Nam gặp rắc rối khi mới gặp nó, vì theo logic tự nhiên thì "11:00am + 1h = 12:00am"!!!

Trong thực tế, người ta lại thường áp dụng giải pháp "tránh đụng tới những điểm nhạy cảm": Dùng 11:55 để chỉ rõ "ngay trước 12:00" và 12:01 để chỉ rõ "ngay sau 12:00". Khi đó 11:55am sẽ thấy rõ là trước 12:00 trưa11:55pm sẽ thấy rõ là trước 12:00 khuya. Nhưng nếu nhầm lẫn một tí thì sẽ tạo hiệu ứng ngược: Nếu 11:55pm (khuya) rõ ràng hơn 12:00am (khuya) thì 12:55pm (trưa) lại dễ lầm hơn 01:00pm (trưa)!

VD: So sánh giữa hệ 12h với hệ 24h:
Hệ giữa khuya giữa trưa
24h 00:00 00:01 01:00 ... 11:00 11:55 12:00
12h 12:00(am/pm?) 12:01am 01:00am ... 11:00am 11:55am 12:00(am/pm?)
12h (Mỹ) 12:00am 12:01am 01:00am ... 11:00am 11:55am 12:00pm
Hệ giữa trưa giữa khuya
24h 12:00 12:01 13:00 ... 23:55 24:00
12h 12:00(am/pm?) 12:01pm 01:00pm ... 11:55pm 12:00(am/pm?)
12h (Mỹ) 12:00pm 12:01pm 01:00pm ... 11:55pm 12:00am

8 comments:

th2tran said...

Trên lý thuyết, định nghĩa AM/PM là đúng như bạn đã nêu, nhưng trên thực tế, ít ra tại Bắc Mỹ nơi tôi đang cư ngụ, người ta vẫn quen hiểu rằng 12pm là giữa trưa và 12am là nửa đêm. :-)

ComputerBoy said...

> ít ra tại Bắc Mỹ nơi tôi đang cư ngụ, người ta vẫn quen hiểu rằng 12pm là giữa trưa và 12am là nửa đêm. :-)

Đó là một quy ước "kỳ quặc và ngớ ngẩn" nhất đối với người Việt Nam nói riêng (và có lẽ đối với người ngoài Bắc Mỹ nói chung). Nó đã làm tôi bối rối mấy năm về trước, và bây giờ đến lượt sinh viên của tôi gặp vấn đề với những ký hiệu "phi lý rõ ràng" đó. Thực ra đây là bản copy của 1 bài viết tôi đã post lên forum của Moodle (phần mềm hỗ trợ học đường) để giải thích cho những sinh viên đã nổi giận khi "chưa đến deadline mà đã ... dead-link". Số là deadline là 12:55(/24h), nhưng Moodle lại ghi theo hệ 12h thành "12:55pm"

ComputerBoy said...

Anh Hải xem trên Wikipedia đi, tôi thấy Canadian Press (và cả NIST) cũng dùng noon với midnight thay cho "12:00pm" với "12:00am" mà!?

NHACF.COM said...

Lâu rùi mới ghé thăm blog của bạn. ^_^
Mời bạn nghe nhạcnhacf.com (2.0) mới cập nhật thêm nhiều bài hát, và sửa lại nhanh hơn, nhacf trang nghe nhạc miễn phí pro.
Chúc blog của bạn có thêm nhiều người ghé thăm và ngày càng hay hơn.. Thân!

lylan43 said...

Tôi là một bà già Bắc kỳ, mà dân Bắc kỳ thì bạn biết đấy, kể cả giáo sư, tiến sĩ, khối người vốn tiếng Anh hơi mỏng (đấy là nói lịch sự một chút). Tôi cũng không ngoại lệ. Vì vậy cũng cứ chấp nhận những gì mà người ta chấp nhận ví như 12am là 12 giờ đêm...
Đấy là hậu quả của nền GD XHCN mà chúng tôi được tiếp thu.
blog của ban có nhiều bài rất thú vị ngưng với một bà già U70 như tôi thì đọc chữ trắng trên nền xanh hơi khó vì không quen

swim3051989 said...

bạn tìm hiểu cái này cũng hay đó.

Việt Hùng Nguyễn said...
This comment has been removed by a blog administrator.
Anh Nguyen said...

Hồi trước mình cũng bị nhầm lẫn như bạn vậy đó. Nhưng sau vài lần bị "bài học nhớ đời" là nhớ luôn.

Bạn có muốn học anh văn tại Phillipines không? Bạn tham khảo tại đây nha:
http://duhocphilippine.net